Ստորև որոշ նկատառումներ կշարադրեմ այս սկզբունքների և ընդհանրապես՝ հակամարտության հեռանկարների իմ պատկերացումների մասին, առաջին հերթին նպատակ ունենալով ինքս գոնե իմ համար համակարգել մտքերս ու վերաբերմունքս այս չարաբաստիկ սկզբունքներին:
Ժամանակին՝ անվտագության գոտու ստեղծման տարիներին, ուղղեք, եթե սխալվում եմ, շատերի համար հողերի փոխանակումը ԼՂ կարգավիճակի հետ ինքնին հարցի տրամաբանական ու ակնկալվող լուծում էր համարվում: Այս նպատակը տարիների ընթացքում արդյո՞ք փոխակերպվել է այլ, ավելի ամբիցիոզ նպատակի՝ «ոչ ի թիզ հող թշնամուն» կարգախոսով: Կարծում եմ՝ այո և սա ունի իր տրամաբանական բացատրությունը՝ հիմնված անվտանգության ապահովման հարցում երրորդ ուժերի (Ռուսատսան, ՆԱՏՈ, ԵՄ) նկատմամբ վստահության նվազման, ադրբեջանական ռազմական ահագնացող պրոպագանդայի և մի շարք այլ օբյեկտիվ կամ հոգեբանական գործոնների հետ:
Եթե մադրիդյան սկզբունքներով ԼՂՀ կարգավիճակը ֆիքսվեր անվտանգության գոտու հանձնման իսկ պահին, այսինքն սկզբունքների բոլոր դրույթները ուժի մեջ մտնեին անհապաղ և առանց անորոշ ձևակերպումների, ապա արդյո՞ք հասարակության վերաբերմունքը նույնը կլիներ: Այս հարցի պատասխանից է կախված, թե մադրիդյան սկզբունքների մեջ հասարակության կողմից հատկապես ի՞նչն է ընկալվում որպես վտանգ: Այսինքն՝ ո՞ր փաստն է առավելապես հուզում հայերիս. այն, որ հետ են վերադարձվելու արյան գնով ձեռք բերված տարածքնե՞րը, թե՞ այն, որ դրա դիմաց կարող է ոչինչ չստանանք:
Անձամբ իմ կարծիքով, հասարակության զգուշավոր, ավելի ճիշտ՝ թշնամական վերաբերմունքը Նալբանդյանի հայտարարությանը ավելի շուտ պայմանավորված է հենց այն փաստով, որ հողերը զիջելուց հետո հավանականություն կա, որ երկրորդ քայլը չի կատարվի: Այսինքն Ադրբեջանը ցանկացած պահի կարող է հրաժարվել ցանկացած ստորագրված փաստաթղից և հայտարարել, որ ինքն ուղղակի ետ է ստացել իրենից «խլած» հողերը: Միջազգային որևէ կառույց կամ երրորդ պետություն կարո՞ղ է ապահովագրել այս վտանգից: Կարծում եմ՝ ոչ: Համենայն դեպս ոչ այնքան արդյունավետ, որքան դա կաներ Հայոց բանակը:
Այս դեպքում պատերազմի հավանական վերսկսման դեպքում Հայաստանի դիրքերն անհամեմատ թույլ կլինեն, եթե չասենք՝ անմխիթար:
Ո՞րն ուրեմն է ելքը: Միանգամից ասեմ, որ
shpv-ի մոտգրված
կետերին հիմնականում համաձայն եմ, նկատի ունենալով, որ պետք չի կորցնել իրականության զգացումը: Բոլորի համար էլ պարզ է, որ ավելի լավ է լինել առողջ և հարուստ, քան հիվանդ ու աղքատ: Հայերիս համար, բնականաբար, լավագույն լուծումը կլիներ ԼՂՀ կարգավիճակի լուծման հարցը՝ միաժամանակ անվտանգության գոտին պահպանելու պայմանով: Հնարավո՞ր է դա: Միայն մի դեպքում՝ ապահովելով բավարար չափով ռազմական պոտենցիալ՝ Ադրբեջանի, այս դեպքում արդեն անխուսափելի ագրեսիան զսպելու համար: Ի՞նչ է պետք դրա համար: Փող (= տնտեսական աճ, ներդրումներ, արդյունավետ հարկահավաքություն և այլն) + մարդկային ռեսուրս: Ռեսուրս, որը նաև հոգեպես պատրաստ կլինի գնալ ռազմի դաշտ, վստահ լինելով, որ այս անգամ արդեն իր ընտանիքի մասին իրոք պետական հոգածություն կլինի, իր հիպոթեկով գնված տունը բանկի կողմից չի բռնագրավվի իր բացակայության ընթացքում, վերդառնալու դեպքում՝ գործ կունենա: Իրատեսակա՞ն է: Ցավոք՝ ոչ:
Հետևաբար Հայաստանի կողմից բանակցողների համար ավելի իրատեսական է համարվում զիջումնային տարբերակը, որը պարզ կարելի է շարադրել՝ տարածքներ կարգավիճակի դիմաց:
Բլոգերների հայտարարության տակ ես էլ եմ ստորագրել, քանի որ համոզված եմ, որ պետք է ուժեղի, հաղթողի հոգեբանությամբ առաջնորդվենք ու ուժի դիրքերից խոսենք թշնամու հետ: Սակայն, միաժամանակ կարծում եմ, որ Նալբանդյանի պաշտոնանկությունը ոչինչ չի տա, քանի որ ցանկացած բանակցող վերջիվերջո հանգելու է հետևյալ երկընտրանքին. զիջումներ (մադրիդյան սկզբունքներ) կամ պատերազմ: Վերջին այլընտրանքին անպատրաստ գնալը, հավատացեք, ավելի վատ է քան ցանկացած զիջում: Իսկ կարո՞ղ ենք արդյունավետորեն պատրաստել մեր պետությունը առաջինից ավելի մասշտաբային, գուցեև ավելի երկարատև պատերազմի՝ ներկա վարկաբեկված իշխանության և առավել ևս վարկաբեկված ընդդիմության պայաններում: Մենակ մի դեպքում՝ եթե ազերիներն ավելի անարդյունավետ գտնվեն իրենց պետությանը պատերազմին պատրաստելու հարցում: Սա ևս հնարավոր տարբերակ է, սակայն ավելի շուտ նմանվում է «ռուսական ռուլետկայի»: Կնախընտրեի, որ պատերազմի ելքը մեզնից կախված լիներ, այլ ոչ թե ազերիներից: Ի դեպ, այստեղ գործում է «որքան շուտ՝ այնքան լավ» սկզբունքը՝ նախ, որովհետև հայկական տնտեսական «վագրը» կիսաուշաթափված վիճակում է և մոտակա տարիներին դժվար թե զարթնի, և երկրորդ՝ ավելի լավ է պատերազմենք մենք, քան՝ մեր զավակները:
Ինչևէ, ունենք այն, ինչ ունենք: Այսօրվա հիմնական ու իրատեսական մարտահրավերը, կարծում եմ, ԼՂՀ կարգավիճակի ճանաչման հարցում անորոշության վերացումն է, նպատակ դնելով ապահովել պայմաններ տեսանելի ապագայում (առավելագույնը՝ հինգ տարում) ԼՂ կարգավիճակի անվերապահ ճանաչման համար (անմիջապես ճանաչման մասին չեմ խոսում, քանի որ դա, ինչքան հասկանում եմ, այսօր չի քննարկվում): Հուսով եմ նաև, որ հայկական կողմը գոնե կունենա թաքնված մի խաղաթուղթ, որի մասին հանրությունն առայժմ չգիտի: